Lojistik aşaması karmaşık bir süreci ifade eder. Tedarik zincirinin doğru işleyebilmesi için belirlenen prosedürlerin halledilmesi gerekir. Bunlardan bir tanesi gümrük hat hizmetleridir. Burada ithalat veya ihracat olması fark etmeksizin ülkeye giren ve çıkan ürünlerin belge ve fiziksel muayene kontrolleri yapılır. Eksiksiz ve düzenli bir şekilde bu işlemlerin yapılmasıyla süreç doğru bir şekilde ilerler.
Gümrük beyanı denilen işlem, Türkiye’ye giriş veya oradan çıkış yapacak tüm ürün ve gruplarının işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için gümrük idarelerine eksiksiz teslim etmesi gereken bir belgedir. Gümrükleme idare hizmetlerinde ilk önce ilgili beyanın teslimi ve daha sonra kontrolü sağlanır. Sunulan beyannamelerin incelenmesi sırasında ilgili bilgilerin doğruluğunu sağlamak amacı ile başka belge ve bilgiler de istenebilir. Bütün bu incelemeler sırasında işlemin sekteye uğramaması açısından ilgili bilgi teyidinin önceden sağlanması gerekir.
Son aşamada gümrük idaresinin bir diğer kritik uygulaması ise, taşınması planlanan eşyaların muayene edilmesidir. Bu işlem sayesinde eşyaların sunulan beyannamedeki özellikleri ile aynı olup olmadığı kontrol edilmiş olur. Yukarıda bahsedildiği gibi gümrük beyanı kontrolü yapılırken işlevsel olması açısından bazı hatlar belirlenir.
Gümrük hat renkleri içeriğine göre dörde ayrılır. Bunlardan; kırmızı, yeşil, sarı ve mavi hat şeklinde bahsedilebilir. Burada her ürünü aynı hatları kullanarak kontrol etmektense uygun durumlarda uygun hatların kullanımını sağlamak için faydalı bir seçenek sunar. Gümrük hat renklerinin seçimi gerek maliyet gerek süreç açısından oldukça önemlidir. Aynı zamanda bir yandan ilgili risk değerlendirmelerini de yansıtır. Gümrük hat renklerinin belirlenmesinde bazı önemli kriterler rol oynar. Bunlar eşyanın cinsi, miktarı, beyanda bulunan kişinin cezası, olası vergi borcu, sunulan belgelerin niteliği ve sayısı gibi faktörlerdir.
İlgili eşyaların gümrükten çıkış işlemlerini tamamlaması için yapılan evrak ve muayene işlemi, gümrük hat işlemlerinin tamamını oluşturur. Ürün gruplarının kontrolüne uygun olarak düşünülen hat, gümrük idareleri tarafından belirlenir. Kırmızı hat gümrük için bakıldığında bu tür, klasik bir kontrol mekanizması olarak düşünülebilir. Yani gümrük yetkilileri tarafından burada sunulan beyannamenin yanında ilgili ek evrakların kontrolü de detaylı bir şekilde sağlanır.
Aynı zamanda taşınacak ürün grubunun beyanda belirtilmiş olan özelliklerinin yanı sıra fiziki muayenesi de yapılır. Bununla birlikte ürünle ilgili belirtilen özellikler ile fiziksel kontrol sırasında tespit edilen özelliklerin doğruluk açısından karşılaştırılmasının yapılması sağlanır. Burası çok kapsamlı incelemelerin sağlandığı bir hat türü olduğundan en detaylı ve yoğun işlemlerin gerçekleştirildiği bir kontrol mekanizması olarak kabul edilir.
Gümrük beyanı sırasında belirlenen kontrol hatları, ilgili ürünler için uygun görülen durumlarda kullanılır. Yeşil hat gümrük işlemi sürecinde karmaşık olmayan bir işlem sırası vardır. Burada hiçbir şekilde beyan kontrolü veya diğer ek evrakların teyidi sağlanmaz.
Bunun yanı sıra yeşil hat türündeki ürünlerin fiziksel muayenesi ile beyannamede belirtilen ürün özellikleri ile karşılaştırma yapılmaz. Aslında bu hat için kabul edilmiş sayılan bir beyanname izni verildiği görülür. Sadece gerekli vergiler ve harçlar ödenerek ürünler serbest bırakılarak gümrükten geçer ve lojistik işlemi sekteye uğramadan devam eder.
İlgili ürün gruplarının gümrük işlemlerinin sorunsuz bir şekilde tamamlanabilmesi için gerekli belge kontrollerinin sağlanması ve taşınan ürünün fiziki kontrolünün yapılması süreci gümrük hattının geneli sürecini oluşturur. Sarı hat gümrük sürecinde beyanname kontrolünün yanında ek belgelerde sunulan bilgilerin de doğruluğu kontrol edilerek karşılaştırma sağlanır. Burada fiziki ürün muayenesi gerçekleştirilmez. Fakat olası bir usulsüzlük, bilgilerin uyumsuzluğu söz konusu olduğu saptanırsa ürün fiziki muayenesinin yapılması şartı ile kırmızı hatta geçirilir.
Aynı zamanda taşınacak ürün grubu, geçici ithalat belgesi gibi bir ayrıcalıklı özelliğe sahipse de kesinlikle sarı hat kullanılır. Peki, geçici ithalat belgesine sahip olmak nedir? İlgili ürün fuar, kongre gibi bir ihtiyaç doğrultusunda belirli bir süre için başka ülkeye ithal edilir. Belirlenen tarihte de tekrar çıkış sağladığı ülkeye ihraç edileceği teyit edilir. Yani ürün grubu aslında ülkeye kalıcı bir giriş sağlamadığı için ilgili harç ve vergilerden de aslında muaf tutulur. Bu sebeple gümrükte hat renkleri bakımından böyle bir özelliğe sahipse sarı renkli kontrol mekanizması kullanılır.
Her hat türü farklı kontrol mekanizmalarının süreç içerisinde aktif olarak işlemesini sağlar. Mavi hat gümrük, özel bir kontrol mekanizması olarak faaliyet gösterir. Sunmuş olduğunuz ilgili beyannamenin, ürünün otomatik olarak serbest bırakılması üzerine yetkilendirildiği bir hattır. Buraya sevk edilen ürünler; herhangi fiziki bir muayeneye veya evrak kontrol, karşılaştırılmasına tabi tutulmaz.
Bir ürün grubunun mavi hat kontrol mekanizmasına tabi tutulabilmesi için ilgili lojistik işleminin Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanmış olan kişi statüsü veya yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip kişiler tarafından gerçekleşmesi gerekir. Peki onaylanmış kişi statüsü nedir? İlgili gümrük yükümlülüklerini yerine getiren, kayıtlarını ilgili prosedürlere uygun olarak yasal bir şekilde tutmuş ve belli bir ticaret performans düzeyine sahip kişiye verilen unvandır. Onaylanmış kişi statüsü, yukarıdaki özelliklere sahip olan firmalara süreçlerde kolaylık sağlayan önemli bir gümrük statüsüdür.
Bu hat türünde herhangi bir kontrol işlemi sağlanmadığından bahsettik. Fakat gerekli görülen durumlarda ürün grubu sahibine teslim edildikten sonra gerekli görülen kontroller ve evrak, bilgi karşılaştırmaları yapılmalıdır.